Postępowania dotyczące scalenia gruntów to temat, który wielu rolnikom spędza sen z powiek. Mają one ogromne znaczenie – od ich wyniku zależy, kto i jak korzysta z pól. Niestety, takie sprawy potrafią ciągnąć się latami, a decyzje urzędów bywają wielokrotnie uchylane przez sądy. Przykładem jest scalenie gruntów we wsi Padew Narodowa, które rozpoczęło się już w 2005 roku i do dziś nie doczekało się jednoznacznego zakończenia.
Nowa ustawa i „umorzenie z mocy prawa”
W 2022 roku pojawiła się specjalna ustawa, która miała uporządkować sprawy starych scaleń. Wprowadziła ona zapis, że jeżeli decyzja o scaleniu została uchylona przez sąd i nie ma możliwości, aby przeprowadzić je na nowo, to takie postępowania umarzają się z mocy prawa. Urzędy zaczęły więc twierdzić, że w takiej sytuacji nie trzeba już wydawać żadnej decyzji – sprawa po prostu przestaje istnieć. Ale czy naprawdę tak to działa?
Dlaczego brak decyzji to problem?
Dla uczestników postępowania brak formalnej decyzji oznacza ogromną niepewność. Bo skąd mają wiedzieć:
- czy scalenie faktycznie zostało zakończone,
- która z kilku wydanych na przestrzeni lat decyzji jest ważna,
- czy zaświadczenia wydawane przez starostę mają podstawę prawną?
Bez decyzji urzędu rolnicy zostają w zawieszeniu – nie wiedzą, jak wygląda ich sytuacja prawna.
Co powiedziały sądy?
Sądy administracyjne (zarówno WSA w Rzeszowie, jak i NSA) jasno wskazują, że nawet jeśli ustawa mówi o „umorzeniu z mocy prawa”, to organ musi wydać decyzję umarzającą.
Dlaczego?
- Bo tylko wtedy sprawa zostaje formalnie zamknięta.
- Bo trzeba stwierdzić, że faktycznie nie ma możliwości ponownego przeprowadzenia scalenia – a to można uzasadnić jedynie w decyzji.
Co to oznacza w praktyce?
Jeśli urząd nie wydaje decyzji i ogranicza się do zaświadczeń, to działa bezprawnie. W takiej sytuacji można zarzucić mu bezczynność i domagać się rozstrzygnięcia sprawy w sądzie administracyjnym.
Podsumowanie
„Umorzenie z mocy prawa” nie oznacza, że urząd nic nie musi robić. Wręcz przeciwnie – powinien wydać decyzję, która zamknie postępowanie i pozwoli wszystkim uczestnikom jasno wiedzieć, na jakim są etapie.
Jeśli uczestniczyłeś w scaleniu gruntów i nie otrzymałeś decyzji kończącej sprawę – warto skonsultować się z prawnikiem. Dzięki temu można sprawdzić, czy urząd nie pozostaje w bezczynności i czy Twoje prawa są należycie chronione.
Radca prawny Jacek Kopacz
22.09.2025 r.